Д. Мягмарцэрэн1,Х. Алтайсайхан2, Ж. Сувд2ЭМШУИС

Анагаах ухааны үсрэнгүй хөгжлийн үрээр дэлхийн хүн амыг сүйрүүлж байсан халдварт өвчнөөс сэргийлэх үр дүнтэй аргууд бий болж хүн амын дундах өвчлөлийн байдалд багагүй өөрчлөлт оржээ. Хүн амын дундаж наслалт уртсахын хэрээр архаг өвчин нэмэгдэх боллоо.

ДЭМБ-ын тооцоолсноор 2025 он гэхэд 150 сая, 2030 онд 335 сая хүн чихрийн шижин өвчнөөр өвчилж шинээр бүртгэгдэх магадлалтайг тогтоожээ.

Чихрийн шижин өвчин нь эмчилгээний өртөг өндөртэй, архаг явцтай, хүндрэл ихтэй байдаг бөгөөд цаашлаад 2030 он гэхэд чихрийн шижингийн эмчилгээний өртөг одоогийнхоос даруй 15 хувиар өсөх магадлалтай байна. Номхон далайн баруун эргийн бүсийн орнуудад халдварт бус өвчний тархалт улам бүр өсөн нэмэгдэж, хүн амын нас баралтын 77 хувь, өвчлөлийн 85 хувийг тус тус эзэлж байгаа нь ДЭМБ-ын зургаан бүсээс гуравт буюу Европ, Америкийн бүсийн дараа орж байна.

2006 оны байдлаар Монгол улсад 34000 хүн чихрийн шижин өвчтэй гэж бүртгэгдсэн бөгөөд энэ нь ДЭМБ-ын тооцоогоор 2030 он гэхэд 81000 хүн шинээр өвчлөх магадлалтай болж байна.1

Чихрийн шижин нь архаг явцтай, амьдралынхаа туршид өөрөө өөртөө байнга анхаарал хяналт тавих шаардлагатай өвчин юм. Эмч, өвчтөний хамтын хөдөлмөрийн үр дүнд л чихрийн шижинг байнгын ээнэгшилд байлгаж чадна. ЧШ-тэй өвчтөнд сургалт, хоол, хөдлөгөөн, эмийн ба инсулин гэсэн 5 бүрдэл эмчилгээг хийдэг ба эдгээрээс хоол, хөдөлгөөний дэглэм баримтлан, зөв зохистой хооллож, дасгал хөдөлгөөн тогтмол хийх нь өвчтөний эмчилгээний суурь буюу амин чухал хэсэг юм.

Чихрийн шижингийн эрт илрүүлэлтийг эрүүл мэндийн анхан шатны тусламж үйлчилгээний байгууллага буюу өрх сумын эмнэлэг жил бүр тухайн харъяа нутгийн 35-с дээш насны хүн амд хийх ба чихрийн шижингийн эрсдлийн шалгуураар үнэлж, эрсдэлтэй хүмүүсийг лаборатори шинжилгээнд хамруулна.

Чихрийн шижинтэй өвчтөнг үнэлэхдээ асуумж, бодит үзлэг, лабораторийн шинжилгээний аргуудыг ашиглна.

ЧШ-ийн эрт илрүүлэлт хийх заалт

Өлөн үеийн цусны глюкозын хэмжээг доорхи хүмүүст тодорхойлно. Үүнд:

- 40 ба түүнээс дээш насны

o Таргалалт ба биеийн жингийн илүүдэлтэй (БЖИ >25 m²,бүсэлхийн тойрог эрэгтэй >90cм, эмэгтэй >80cм)

o ЧШ-ийн удамшлын өгүүлэмжтэй (эцэг, эх, ах, эгч нь чихрийн шижинтэй)

o ЧШ-ийн эрсдлийн шалгуураар 9 болон түүнээс дээш оноо бүхий хүмүүс

- Даралт бууруулах эм хэрэглэж буй

- Зүрх судасны эмгэгтэй (зүрхний титэм судасны эмгэг, тархинд цус харвалт, захын судасны эмгэг)

- Бөөрний архаг эмгэгтэй

- Жирэмсэн эмэгтэй (24-28 долоо хоногтой)

Өлөн үеийн цусны глюкозын өөрчлөлттэй хүмүүст боломжтой бол глюкозын ачаалалт сорилыг хийнэ.

Чихрийн шижингийн эрт илрүүлэлтийн алгоритм


Чихрийн шижингийн оношлогооны (оношийг батлах) алгоритм



Чихрийн шижинтэй өвчтөний үнэлгээ

Чихрийн шижинтэй өвчтөнг үнэлэхдээ асуумж, бодит үзлэг, лабораторийн шинжилгээний аргуудыг ашиглан чихрийн шижингийн оношийг батлаж, уг өвчний хүндрэлийг эрт илрүүлэх боломжтой.

Өвчний түүх

Өвчтөнд түгээмэл илрэх шинж тэмдгүүдийг тодруулах

Их шээх (полиури)

Шингэн их уух (полидипси)

Турах

Ядарч сульдахь

Хоолны дуршил нэмэгдэх

Шөнө шээх

Арьс загатнах

Арьс хуурайших

Хараа муудахь

Бусад зовиуруудыг тодруулах

Зүрх судасны

Нүдний

Мэдрэлийн

Шээс ялгаруулах болон бэлгийн замын

Хөл ба хурууны талаас илрэх

Ужиг халдварын (ялангуяа арьсны, шээсний замын)

ЧШ-гийн эрсдэлт хүчин зүйлсийг тодруулах асуумж

Нас (40 болон түүнээс дээш нас)

Биеийн жингийн илүүдэл (БЖИ ≥ 25 kг/м²)

Суугаа амьдралын хэв маяг (хөдөлгөөний дутагдал)

Зохисгүй хооллолт

Удамшлын өгүүлэмж (ойрын хамаатан чихрийн шижин өвчинтэй байх)

Артерийн даралт ихсэлт (АД>140/90мм.м.у.б)

Эмэгтэйчүүдийн анамнез (4кг-с дээш жинтэй хүүхэд төрүүлж байсан, жирэмсний ЧШ, өндгөвчний олон уйланхайт хам шинж)

ГАС болон өлөн глюкозын шинжилгээнд өөрчлөлттэй

Цусны глюкоз ихэсгэдэг эм

Зүрх судасны эмгэг

Стресс

Аутоиммуны эмгэг (гэр бүлийнхэн гипертиреодизм г.м аутоиммуны эмгэгээр өвдөж байсан анамнез)

Хүндрэлд хүргэх эрсдлийн асуумж

Зүрх судасны эмгэгийн өгүүлэмж

Архины хэрэглээ

Тамхи

Артерийн гипертензи

Цусны өөх тосны харьцаа алдагдах

Бодит үзлэг

Жин, өндөр, бүсэлхийн тойрог

- Биеийн жингийн индекс (БЖИ) = жин (кг)-г өндөр22)-д хуваах ба БЖИ хэвийн хэмжээ нь 18.5-24.9

- Бүсэлхийн тойргийн хэвийн хэмжээ нь эрэгтэйд <90см, эмэгтэйд <80см байхыг зөвлөдөг.

Зүрх судасны үзлэг

- Артерийн даралт хэмжих /суугаа болон хэвтээ/хэвийн хэмжээ 140/90мм.м.у.б-с доош байх

- Захын судас, хүзүү, хэвлийн судасны байдал

Нүдний үзлэг

- Харааны чадлыг тодорхойлох

- Катаракт, ретинопати зэрэг хүндрэлүүдийг илрүүлэх

Хөлийн үзлэг

- Цусан хангамж, мэдрэхүйг шалгах

- Арьсны байдал

- Даралт, үрэлт, холголт бүхий газруудыг шалгах

- Хөлийн арьс, хумсны байдал, эвэр, шарх үүссэн эсэхийг шалгах

- Ясны эмгэг ургалт байгаа эсэхийг шалгах

Захын мэдрэлийн үзлэг

- Борвины рефлекс

- Мэдрэхүйг шалгах

Лабораторийн шинжилгээ

Үндсэн шинжилгээ: ЧШ-г оношлоход зайлшгүй хийгдэх шинжилгээ

Өлөн үеийн цусны глюкозыг хялгасан судасны цус эсвэл сийвэнд тодорхойлох

Глюкозын ачаалалт сорил (75 гр глюкоз, 0 болон 2 цагийн дараа)

Бусад шинжилгээ: ЧШ-гийн хэлбэр ба хүндрэлийг илрүүлэх нэмэлт шинжилгээ

Глюкозжсон гемоглобин HbA1c

Шээсэнд глюкоз тодорхойлох

С пептид, инсулин

Эсрэг бие (Anti-GAD)

Бөөрний үйл ажиллагаа: шээсний ерөнхий шинжилгээ, сийвэнгийн креатинин, микроальбуминурийн шинжилгээ

Цусны өөх тос: ИНЛП, БНЛП, нийт холестерол, триглицерид

Нүдний уг дурандах

Бамбайн дааврын шинжилгээ (шаардлагатай бол)

Бусад хийх боломжтой нэмэлт шинжилгээ:

Зүрхний цахилгаан бичлэг

Цээжний рентген зураг

Чихрийн шижингийн хяналт

Чихрийн шижингийн хяналтын зорилго:

  1. Эмчилгээний үр дүнг тооцох

Амьдралын хэв маягийн өөрчлөлтийг хянах: хоол, хөдөлгөөний дэглэм, эмийн эмчилгээг дагаж мөрдөж байгаа байдал, архи тамхины хэрэглээ, сэтгэлзүйн байдал зэргийг үнэлэх

Биохимийн үзүүлэлтүүдээр хянах: нүүрс ус (өлөн болон хоолны дараах глюкоз, HbA1c, кетонури, глюкозури,) өөх тос (нийт холестерин, триглицерид. ИНЛП, БНЛП) болон бусад үзүүлэлтүүд (шээсний ерөнхий шинжилгээ,микроалбуминури, креатинин, фибриноген);

Антропометрийн үзүүлэлтүүдийг хянах: жин, БЖИ, бүсэлхийн тойрог

Артерийн даралтыг хянах

Өвчтөний сургалтыг хянах: өөрийн хяналт болон чихрийн шижингийн талаарх мэдлэг, хандлага, чадварыг үнэлэх

  1. Урьдчилан сэргийлэхХүндрэлийг эрт илрүүлэх

Доод мөчдийн үзлэг: Арьс хумсны байдал, арьсын өнгө, хуурайшилт, эвэр, үрэвсэл, шарх, судасны цохилт, мэдрэхүй зэргийг шалгах

Нүдний уг, харааны чадал

Бөөрний үйл ажиллагааны шинжилгээ, шээсний ерөнхий шинжилгээ, микроальбуминури

Зүрх судасны үйл ажиллагааг шинжлэх: зүрхээр хатгаж өвдөх зовиурыг тодруулах, зүрхний цохилт, хэм жигд эсэхийг үнэлэх, зүрхний цахилгаан бичлэг

Чихрийн шижингийн хяналт (хүндрэлгүй чихрийн шижин)

Үзүүлэлтүүд

Давтамж

Цусан дахь глюкозын өөрийн хяналт

7 хоногт 2-10 удаа

HbA1c

3-6 сар тутамд

Биохимийн шинжилгээ (нийт уураг, нийт холестерин, триглицерид, ИНЛП, БНЛП,билирубин, ГОТ, ГПТ, шээсний креатинин, K, Na, Ca)

Жилд 1 удаа

Цусны ерөнхий шинжилгээ

Жилд 1 удаа, онцын шаардлагагүй

Шээсний ерөнхий шинжилгээ

Жилд 1 удаа

Микроальбуминури

Оношлогдсон жилээс эхлэн жилд 2 удаа

Цусны даралтыг хэмжих

Эмнэлэгт ирэх бүрдээ

ЭКГ

Жилд нэг удаа (>40 насанд)

Хөлийн үзлэг

Эмнэлэгт ирэх бүрдээ

Нүдний эмчийн үзлэг, нүдний уг дурандахь

Оношлогдсон жилээс эхлэн жилд 1 удаа

Мэдрэлийн эмчийн үзлэг

Оношлогдсон жилээс эхлэн жилд 1 удаа

Зүрх судасны эмчийн үзлэг

Шүдний эмчийн үзлэг

Оношлогдсон жилээс эхлэн жилд 1 удаа

Антропометрийн үзүүлэлтүүд: жин, БЖИ, бүсэлхийн тойрог

Эмнэлгийн үзлэгт орох бүрдээ

Амьдралын хэв маягийг үнэлэх (хоол хөдөлгөөний дэглэм, архи тамхины хэрэглээ)

Эмнэлгийн үзлэгт орох бүрдээ

Чихрийн шижингийн эрсдлийн шалгуур

ЧШ-ийн эрсдлийн шалгуур

Эрсдэлт хүчин зүйлс

Оноо

Хүйс:

Эмэгтэй

0

Эрэгтэй

4

Бүсэлхийн тойрог (см):

Эмэгтэй <80, Эрэгтэй <90

0

Эмэгтэй 80, Эрэгтэй 90

3

Артерийн даралт ихсэлт ба даралт бууруулах эм хэрэглэж буй эсэх

Үгүй

0

Тийм

4

Цусны глюкоз өмнө нь ихсэж байсан эсэх

Үгүй

0

Тийм

5

Өдөр бүр дасгал хөдөлгөөн хийдэг эсэх

Тийм

0

Үгүй

3

Өдөрт 6 ба түүнээс дээш цагаар суугаа ажил хийдэг эсэх

Үгүй

0

Тийм

3

Нийт оноо

9 ба түүнээс дээш оноотой гарсан хүмүүсийг ЧШ-ийн эрсдэлтэй гэж үзнэ.

Артерийн даралт ихсэлт ба даралт бууруулах эм хэрэглэж буй эсэх: Артерийн даралт ≥140/90 ммуб эсвэл даралт бууруулах эм хэрэглэж буй хүмүүс

Цусны глюкоз өмнө нь ихсэж байсан эсэх: Цусны глюкоз ихэссэнийг эмч, эмнэлгийн мэргэжилтэн илрүүлж байсан

Өдөр бүр дасгал хөдөлгөөн хийдэг эсэх: Дунд зэргийн болон их хүч шаардсан дасгал хөдөлгөөнийг долоо хоногт 5-с доошгүй өдөр, 10 минутаас багагүй хугацаагаар хийх

Өдөрт 6 ба түүнээс дээш цагаар суугаа ажил хийдэг

 Дэлгэрэнгүй»

Д. Мягмарцэрэн С. ПүрэвсүхЭМШУИС

Эмч нарын практикт хамгийн олонтоо тохиолдох зовиур шаналгаа бол толгой өвдөлт байдаг. Өрхийн эмчийн практикт

— Толгой өвдөлттэй харьцуулалт хийх тийм өргөн тархалттай зовиур шаналгаа тохиолдохгүй

— Толгой өвдөлтийн шалтгаан олон янз байдаг

— Хөдөлмөрийн чадварыг алдагдуулдаг

Толгой өвдөлтийг судлах Европын нийгэмлэгээс1988 онд ангилалыг шинэчлэн гаргасан байдаг.

Толгойн өвдөлт гэж :Цефалаги, краниалги: Гавлын орой, түүний доторхи хэсгийн өвдөлтийг (хөмсөгнөөс дагз хүртлэх) хэлнэ.

Нүүрний өвдөлт: прозоплаги: Гавал тархины V, IX мэдрэл, сормуус, тагнай, чих, хүзүү, хамрын дайврын, эрүү, шүдний гаралтай өвдөлтүүд багтдаг.

Анхдагч толгой өвдөлт:

Анхдагч шалтгааны үед бодит үзлэг, шинжилгээгээр ямар нэгэн органик шалтгаан олдохгүй. Жнь:

— Мигрень

— Толгойн кластер өвдөлт

— Толгойн хүчдлийн өвдөлт

— Бүтцийн өөрчлөлттэй холбоотой бус өвдөлт

Хоёрдогч

Эмгэг жам

Эмгэг жамын хүчин зүйлс нь харилцан адилгүй байдаг.

Тархины бодист өвдөлтийн рецептор гэж байдаггүй. Харин толгойн өвдөлт нь тархины хатуу бүрхэвч, гүрээний артерийн гаднах болон доторхи салаа, тархины артери, венийн том судсуудад байрласан мэдрэхүйн нейроны рецепторуудын цочрлын нөлөөгөөр үүсдэг.

Мөн толгой, хүзүүний, булчингын өвдөлтийн рецепторууд толгойн өвдөлтийг дамжуулдаг.

Толгойн өвдөлийг

Гарлаар нь:

— Судасны (мигрень)

— Бүрхэвчийн (мэнэн)

— Булчингын (хөшилт)

— Хипертензийн (гавлын дотоод даралт ихсэх)

Толгой өвдөлтийн ангилал

— Мигрень

— Толгойн хүчдэлийн өвдөлт

— Толгойн кластер өвдөлт

— Бүтцийн бус өөрчлөлтийн (халуун, хүйтний нөлөө, биеийн хэт ачаалал)

— Гавал тархины гэмтэл

— Судасны шалтгаант

— Судасны бус шалтгаант (тархины хавдар, ТНШ-ны даралт ихсэлт)

— Тархины бус халдварын үеийн (вирүс, нян)

— Химийн бодис хэрэглэсэнтэй холбоотой

— Бодисын солилцооны хямралын (хипокси, хиперкапни)

— Үл ангилагдах толгойн өвдөлт

Оношлох

— Өвдөлтийн шинж төрх

— Байршил

— Илрэх цаг хугацаа

— Явцын онцлог

Зэргийг харгалзан үзэх хэрэгтэй байдаг.

— Толгойн өвдөлт: гэнэт, цочмог, цочмогдуу даамжрах явцтай байх нь нэн ноцтой өвчнүүдийн эмнэл зүйг илэрхийлдэг. (Торлогын доорхи цус харвалт, менингит, хавдар гэх мэт)

— Үе үе хурцдах буюу байнгын архаг явцаар илрэх нь мигрень, толгойн хүчдлийн өвдөлт байдаг.

— Анх удаа, гэнэт, алгуур даамжрах явцтай, мэдрэлийн голомтот өөрчлөлтүүд илрэх, ерөнхий халдварын шинжүүд илэрч халуурах, хорт хавдраар өючилсөн байх зэрэг нь ноцтой өвчин байж болохыг илэрхийлсэн хамгийн магадтай шинж болдог.

— Цочмог эхлэн халуурч, мэнэнгийн шинжтэй хавсран бол торлогийн доорх цус харвалт, менингитыг сэжиглэх бөгөөд нугасны усны шинжилгээ оношийн ач холбогдолтой.

— Ужиг, даамжрах явцтай тархины эзэлхүүнт процессыг (хавдар, цусан хураа, буглаа) үгүйсгэх боломжгүй үед КТ, МRI, хийсний дараа нугасны шингэний шинжилгээ хийнэ.

Мигрень

Удамшлын гаралтай судасны зохицуулгын өөрчлөлттэй холбоотой толгой таллан хүчтэй лугшиж өвдөх, үечилсэн хөдлөлөөр илэрдэг өвчин. Хүн амын дунд мигрений тархалт 38-40% эзэлдэг.

— Аутосомын доминант хэвшинжээр зонхилон эхийн удамыг дагасан, иейротрансмиттрийн солилцоог зохицуулах генийн гажигийн (19 хромсом) суурин дээр үүсдэг.

— Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдээс 3 дахин илүү өвчилдөг. (3:1)

— Толгой өвдөлт хөдлөхөд судас идэвхит био амин болох серотонин, катехоламин, гистамин, простогландин зэрэг нь ихээхэн үүрэгтэй. Сэдээгч хүчин зүйлийн нөлөөгөөр Тr-с серотонин чөлөөлөгдөх нь эрчимжиж тархины артери, венийн том судсуудад агчилт, хялгасан судсуудад тэлэгдэл үүсч цусны гүйдэл удааширч тархинд цус хомсроно. Энэ нь толгой хүчтэй өвдөхийн угтвар болно.

— Тухайлбал: нуруу нугасны артерийн цусны гүйдэл саарахад харааны талаас нүдэнд гэрэл жирэлзэх, таллаж харах, тэнцвэр алдах, гүрээний артерийнх- хөдөлгөөн, мэдрэхүйн хүрээний өөрчлөлт болж хэл яриа өөрчдөгдөх, саа саажил үүсэх, гар хөл бадайрах, шинжүүдээр илэрнэ.

— Тархины судсууд удаан хугацаагаар агшснаас судасны хананд нейропептид ялгаран судасны ханын нэвчүүлэлт ихсэн хаван үүсч тэлэгдэнэ.

— Үүний зэрэгцээ Tr-с чөлөөлөгдсөн серотонин шээсээр ялгаран гарснаас судасны тонус тавигдан улам тэлэгдэнэ. Судасны тонусын энэхүү өөрчлөлт нь гурвалсан мэдрүүлийн рецепторыг цочроон толгой өвдөлтийн дайралт явагдана.

— Иймээс толгойн өвдөлт судасны тэлэгдлээс бус судасны хананд орших гурвалсан мэдрэлийн цочролын үр дүнд үүсдэг байна.

— Тирамин агуулсан хүнсний бүтээгдэхүүн хэрэглэхэд толгой өвдөлт сэдрэнэ Яагаад? Тирамин нь МАО ферментийг нэгтгэж авна.

— Мөн өөхний эсүүдийн солилцоо удаашран гистамины ялгаралт ихсэж судасны ханаар нэвчин гарах плазмохинин зөөлөн эдүүдэд хуримтлагдана.

— Эмэгтэйчүүдэд биений юмны мөчлөгтэй холбоотойгоор мигрень хөдөлдөг нь цусан дах эстрогений хэмжээнээс хамааран серотонины хэмжээ ихсэж илэрдэг байна.

Сэдээх хүчин зүйлс:

— Сэтгэлийн хүчдэл

— Нойрны өөрчлөлт

— Дуу чимээ

— Хурц гэрэл

— Эвгүй үнэр

— Цаг агаарын өөрчлөлт

— Архи дарс

— Зарим хүнсний бүтээгдэхүүн (шоколад, самар, бяслаг, какао, цитрус, өөхтэй хоол)

Эмнэл зүй

— Үндсэн илрэл нь толгой хүчтэй өвдөх хөдлөл бөгөөд өвдөлт, ихэвчлэн нүдний ухархай, дух чамархайн орчимд төвлөрөн толгойн нэг талыг хамран илэрдэг.

— Шинж тэмдгийнх нь онцлогоор дохиот (аура), дохиот бус гэсэн 2 үндсэн хэлбэртэй. Дохиот бус мигрень буюу энгийн мигрень их тохиолддог.

— Толгойн өвдөлтийн хөдлөл зүй нь хоёр үе шаттай явагдана.

— 1үе- бие сулрах, нойр хүрэх. Эвшээх. Сэтгэл түгших, цангах, шээс хүрэлт хурдсах нүүр орчмоор эвгүй мэдрэмж үүсэх зэрэг шинж тэмдэг нь хэдэн цаг үргэлжилнэ.

— 2 үе- толгой өвдөлт хөдлөж эхлэнэ. 2-5цагийн туршид эрчим нэмэгдэнэ. Дуу чимээ, гэрэл өвдөлтийг улам нэмэгдүүлэн тэсвэрлэхгүй болдог. Ганцаараа байхыг эрмэлзэн толгойгоо бүсээр чанга ороох, харанхуй өрөө, эсвэл орондоо орж хэвтэхийг эрмэлздэг.

— Шанааны артери гүрийж, лугшилт нь тодорч артери дээр дарахад өвдөлт бага зэрэг намддаг.

— Өвдөж байгаа талын нүдний салстын судас өргөссөн, нүдний завсар, хүүхэн хараа нарийссан (Бернер-Хорнерийн шинж), зовхи хавагнасан, царай цонхийсон байдаг.

— Толгой өвдөлтийн эрчим нэмэгдэн задрах, хагарах гэж байгаа мэт өвдөж өвдөлт дагз хүзүү рүү дамждаг. Өвдөлт 8-12 цаг орчим үргэлжилдэг. Зарим өвчтөнүүд өвдөлтийн дараа ихээр шээдэг.

— Дахилтын давтамж янз бүр байдаг. Хувь хүний онцлогоос хамаардаг.

— Өвчний хөдлөл оюуны болон биеийн ачаалал зэргээс хамаарахаас гадна амарч байх үед нь ч сэдэрч байдаг.

Дохиот мигрень

— Өвдөлтийн хөдлөл угтвар дохио гэж нэрлэгдэх мэдрэлийн түр зуурын голомтот шинжүүдтэй хавсран илэрдэг.

— Тиймээс өвдөлт нь: урьдал үе, дохио буюу голомтот шинж үүсэх үе,толгой өвдөх үе гэсэн 3 үе шаттайгаар явагдана.

— Угтвар дохионы шинжүүд нь чухам тархины аль хэсэгт судасны бичил өөрчлөлт үүсч буйг илэрхийлдэг.

— Хамгийн элбэг тхиолдол нь харааны өөрчлөлт бөгөөд үе үе хараа бүдгэрэх, тодрох, солонгорох, оч үсрэх мэт шинжээр илэрдэг. Энэ нь тархины хойт артерийн бүсэд, дагзны хэсэгт бичил эргэлтийн хямрал болсонтой холбоотой байдаг.

— Зарим өвчтөнд нэг талын гар хөл түр саажих (хемипарез), бадайрах (хемипарестези) шинж гардаг. Энэ нь тархины дунд хэсгийн артерийн бичил эргэлтэнд өөрчлөлт орсонтой холбоотой байдаг. Хэрвээ бичил эргэлтийн хямрал тархины дунд артерийн зүүн бөмбөлөгийн гадрын салааг хамарвал түр зуурын хэлгүйдэл ч үүсдэг байна (афази).

— Дээрх бүгдээс үзэхэд мигрений угтвар дохио шинжүүд нь тодорхой дараалалаар эхлээд дагзны хэсэг (харааны хэсэг), дараа нь мэдрэхүй хөдөлгөөний хэсэг (талсаажих мигрень), улмаар чамархай духны (хэлгүйдэх) харалдаалах бүсийг хамран илрэх онцлогтой.

— Угтвар шинж 15-30 минут буюу 1 цагаас хэтрэхгүй. Үүний дараа толгой өвдөх дайралт эхэлж дух- чамархай-ухархайн орчмоор хүчтэй лугшиж өвдөнө.

— Толгой өвдөлтийн эрчим 30 мин-1,5 цагийн туршид нэмэгдэж улмаар огиудас хүрэх, бөөлжих, царай цонхийх шинжүүдтэй хавсран илэрнэ.

— Хөдлөл 1 хоног (4-72цаг) үргэлжилнэ.

— Эмнэлзүйн бүх хэлбэрийн давтамж янз бүр, долоо хоногт ч, сар, жилд ч, 1-2 удаагын хөдлөл тохиолдож болно.

— Хэрвээ толгойн өвдөлт 72 цагаас илүү хугацаагаар завсарлагагүй үргэлжилбэл мигрений статус хэмээн оношилно.

— Мигрений дохио шинжүүд арилахгүй 7 хоног болбол тархины шигдээс болж хүндрэлд хүргэнэ.

Оношлох

— Өвчтөнд мэдрэлийн үзлэгээр тархины үйлийн тэгш хэмт бус байдлыг илэрхийлэх нүүрний тэгш хэм ижил бус, АД бага, хэл муруй, нүүр цонхигор, сэлхэгэр шинжүүд тодорхойлогдоно.

— Толгойн рентген шинжилгээнд гавлын дотоод даралт ихсэлтын шинжүүд (судасны зураглал, хурууны дардасын шинж), КТ, МРТ –д тархины ховдлын тэгш хэмт бус байдал, ЭЭГ-д цахилгаан потенциалын хэм өөрчлөлт илэрнэ.

Оношийн шалгуур

— Өвдөлт толгойн нэг талыг хамрана

— Өвдөлт лугших шинж төрхтэй

— Өвдөлтийн эрчим өвчтөнийг идэвхгүй болгох, нэг хэвийн болон явах үед өвдөлт ширүүсэх

— Огиулах, бөөлжих, гэрэл дуу чимээг үл тэсвэрлэх

— Өвдөлтийн хөдлөл 4-72 цаг үргэлжлэх

— Дайралт 5-с цөөнгүй тохиолдсон байх

— Жич:

— Ямарч хэлбэрийн үргэлжлэх хугацаа 60 минутаас хэтрэхгүй байх

— Завсрын саруул үе 60 минутаас хэтрэхгүй байх

Эмчилгээ

Эмчилгээг:

— Толгойн өвдөлтийн хөдлөлийг дарах

— Дахилтаас сэргийлэх чиглэлээр явуулна.

Эмчилгээний 4 сонголт

— 1-р сонголт: АСК /ацетилсалицилавая кислота/

— 2-р сонголт: Эрготамин /судасны гєлгєр булчинг сулруулах/, Дигидроэрготамин

— 3-р сонголт: Агонист Серотонин /суматриптан, золмитриптан/

Урьдчилан сэргийлэх: Өрхийн эмчийн түвшинд нэлээд өргөн хэрэглэгдэж буй эм бол Maxitoper (Topiramate)

Эмчилгээний гол зарчим нь: Өвдөлт намдаах, ажлын чадвар нэмэгдүүлэх

Сэдрэл эхлэх үед өвдөлтийг зогсоох, Урьдчилан сэргийлэх, хүндрэлийг эмчлэх нэгдмэл эмчилгээ юм.

Өвдөлтийг дарах зорилгоор хавсарсан бэлдмэлийг хэрэглэнэ.

Мигренол (парацетамол 500 мг, кофейн 65 мг)

Пентальгин (анальгин 300 мг, кофейн 50 мг, кодейн 8 мг, фенобарбитал 10мг)

Седалгин (аспирин 200 мг, кофейн 50 мг, кодейн 10мг, фенацетин 200 мг, фенобарбитал 25мг)

Спазмовералгин (фенобарбитал 20мг, кодейн 15мг, эфедрин 5мг, атропин 0.5 мг)

Цитрапар (аспирин 240 мг, парацетамол 180 мг, кофейн 30 мг)

Тодорхой үр дүн гарахгүй бол стеройдын бус гаралтай үрэвслийн эсрэг эм хэрэглэнэ. Үүнд: ибупрофен, кеторолак, напроксен

Намдахгүй бол: Серотонины рецепторт нөлөөлөх суматриптан, золмитриптан /30мг/нь өндөр үр дүнтэй байдаг. Суматриптаныг дотуур 50-100 мг, эсвэл хоногт 3 таб, эсвэл арьсан дор 6мг-р хэрэглэнэ.

Дахилтаас сэргийлэхийн тулд:

— Ажил амралтаа зохицуулах

— Сэдээгч хүчин зүйлсээс зайлсхийх

o Өвчин сард 2-3 удаа дахилт өгвөл эмийн сэргийлэлтийг ветта хориглогч /Metoprolol,Nadolol, Atenolol/, кальцын сувгийн хориглогч /нимодипин,Verapamil/, СБҮ эсрэг бэлдмэл, серотонины эсрэг метисергид, пизотифин, сэтгэл гутралын эсрэг эм /амитриптилин/ гэх мэт

Урьдчилан сэргийлэх эмчилгээний зорилго

— Сэдрэлийн нөлөөг бууруулах

— Депрессийг бууруулах

— Мигренийг үүсгэгчийг дарангуйлах

— Өвдөлтийн механизмыг багасгах

— Мэдрэлийн гаралтай үрэвслийг зогсоох

— Мэдрэлийн системийн үйл ажиллагааг тогтворжуулах

Макситопир-ын үйлчлэлийн механизм

  • Мэдрэлийн эсийн мембраны Na+ и Ca+ шахуургыг зохицуулдаг
  • Сэдрэлийг сард 2-с доошгүй байлгадаг
  • Хөөрлийн медиатор болох глутаматын үйлчилгээг саармагжуулдаг
  • Гамма –амин –тосон хүчлийг саатлын үйлчилгээг идэвхжүүлдэг

Хэрэглэх арга, тун

1 дэх

7 хоног

2 дэх

7 хоног

3 дэх

7 хоног

4 дэх

7 хоног

Дараагийн 4 долоо хоног

Өглөөний тун

25 мг

25 мг

50 мг

Барих тун
100 mg
, өдөрт
2
удаа

Оройн тун

25 мг

25 мг

50 мг

50 мг

l Тун ба хэрэглэх зааврыг эмч тохируулна

Хэрэглэх үед анхаарах зүйл

n Өвчтөн бүрт тохирох тунгаар хэрэглэ

n Шахмалыг зажлахгүйгээр бага зэргийн шингэнээр даруулж бүхэл залгина.

n Хүүхдэд биеийн жингээр нь тооцож тунг тохируулна.

Дундаж тун 100мг -300 мг

Prevalence of diabetes risk factors

2011 оны 09-р сарын 19 Нийтэлсэн Myagmartseren

Myagmartseren D., Lkhagvasuren Ts., Altaisaikhan Kh.,

Health Sciences University of Mongolia

Abstract

In this study we aimed to detect main risk factors for diabetes in Mongolia and obtain data we used WHO – STEP survey modified questionnaire. Survey data were obtained from 3411 valid participants aged 15-64 years. 1104 participants aged 25 – 64 years have randomly been selected. Participants who were pregnant, less than 25 years old and no check for fasting glucose level were excluded from the survey in order to determine the risk factors of diabetes.

Our study result shows the main risk factors of diabetes were physical inactivity, overweight and obesity, alcohol and tobacco use and lack of vegetable and fruit consumption. According to our study results, 3.62% of the surveyed population were identified having no diabetes risk factors, 62.5% were at risk, 34.3% were in higher risk for diabetes by the WHO criteria. Early diagnoses of diabetes were 2 times higher in urban population comparing to rural population.

Key words: Noncommunicable disease, BMI, WHR,



Introduction

According to WHO report, the prevalence of noncommunicable diseases such as cardiovascular diseases, diabetes and cancer were taking 43% of morbidity and 60% of mortality. By the year 2020, it will increase to 60% of morbidity and 73% of mortality. In 2000, 194 million people will be diagnosed and living with diabetes in the world. 1

The transition to urban environments, greater economic affluence with changes in physical activity, dietary patterns and obesity in the young population are increasing the risk factors for diabetes. 2

WHO expected that prevalence of diabetes will increase to 150 million people by the year 2025 and to 335 million people by the year 2030. 3,4

In 2006, 34000 people were diagnosed with diabetes in Mongolia and following the WHO prognosis calculation method it will increase to 81000 newly diagnosed diabetes patients in Mongolia. 1 Detection of risk factors for diabetes is very important to prevent the morbidity. 5,6

In this study, we aimed to detect main risk factors for diabetes in Mongolia, which help us to decrease the morbidity and mortality of diabetes.

Materials and methods

In the initial screening study, data were obtained from 3411 subjects aged 15-64 years by WHO –STEP survey modified questionnaire. Among participants 1737 were male and 1674 were female and we studied risk factors as like as alcohol, tobacco usage, diet and inactivity.

In the survey, we excluded participants who were pregnant, less than 25 years old and no check for fasting glucose level and left 1104 eligible person and invited to undergo a more extensive medical examination.

The selected 1104 person answered a questionnaire, underwent a physical examination including assessment of physical activity, height, weight, waist and hip circumference and their ratio (WHR), body fat, arterial blood pressure. WHO criteria for WHR female >0.85, male >0.90 cm were considered as a risk factor for diabetes.

At the third stage of the study, we performed laboratory examination for capillary blood glucose level, cholesterol and triglyceride level measurements by Accutrend GCT equipment. Diagnosis of diabetes was defined according to WHO criteria which is between 5.6-6.9, considered as Impaired fasting glucose tolerance and above 7.0 were considered as diabetes.

Overweight and obesity were defined according to WHO criteria as body mass index (BMI) between 25-30 kg/m2 and greater than or equal to 30 kg/m2, respectively.

Results

The prevalence of obesity and overweight of urban men in 35-44, 45-54 and 55-64 age groups were 66%, 59.7% and 52.3%, respectively. These numbers in urban women in 25-34, 35-44, 45-54 and 55-64 age groups were 34.1%, 52.7%, 50.7% and 62.5%.

The prevalence of obesity and overweight in rural men in 25-34, 35-44, 45-54 and 55-64 age groups were 26.1%, 51.5%, 69.4% and 52.3%, respectively. In rural women in 25-34, 35-44, 45-54 and 55-64 age groups were 35.5%, 58.3%, 58.8% and 47.4%, respectively.

In general, the prevalence of obesity and overweight were common in all groups, especially higher in men from urban and rural areas in their 45-54 ages. Study shows that percentage of the obese and overweight people are increased up to 51.1%.

The mean body mass index (BMI) was 25.21 кг/м2 in Mongolian men and 26.49 кг/м2 in women. It shows us that the proportion of overweight and obese females were relatively higher as compared to overweight and obese males in Mongolia. In addition, the proportion of overweight and obese participants tended to increase with increased age.

Peripheral blood glucose level was normal in subjects with BMI 26.28±0.56, but 20% of the subjects with normal blood glucose level were obese. Blood glucose level was higher in subjects with BMI 28.63±2.32 and 36% of them were obese.

Our study result shows that 89.63% are regular smokers, 33.7 % are living in the smoking environment and 10.37% are occasional smokers. Regarding the sex distribution, 56.5% of men and 9.2% of women were smokers. The average start smoking age of tobacco-users was 21.6 years old. Long duration of smoking is a one of high risk factors for regular smokers.

Overall, consumption (under 5 serving sizes) of fruit and vegetables were low among the participants. Also there were big difference between sex and ethnic groups. It was interesting to admit that the consumption of fruit and vegetables tended to decrease with increased age.

70% of the population did not consume the products containing whole grain, which means the intake of fibre-rich whole grain is very low among Mongolians. And the consumption of the products containing whole grain tended to decrease with increased age.

Physical activity was assessed based on intensity, duration and work-related activities and 21.8% of the participants were physically inactive.

The prevalence of diabetes of the population (3.35%) in our study was higher by 0.2% as compared to the prevalence of diabetes from 1999 (3.1%).

In our study, the prevalence of impaired fasting glucose (IFG) in capillary blood vessels (16.03%) was higher by 6.8% as compared to the prevalence of impaired glucose tolerance (IGT) from 1999 (9.2%).

According to J.Suvd’s research conducted in 1999, 9.2% of the people identified IGT were had diabetes.

There are five major risk factors for developing diabetes such as tobacco and alcohol use, overweight and obesity, lack of vegetable and fruit consumption and physical inactivity. If none of the five common risk factors were present, a participant was classified as being at low risk, with less than 3 risk factors out these five classified as at risk and with 3 or more risk factors classified as having high risk for developing diabetes.

According to the study results, 3.62% of the surveyed population were identified having no diabetes risk factors, 23.46% were with 1 risk factor, 38.59% were 2 risk factors, 25% were 3 risk factors, 7.79% were 4 risk factors, 1.54% were 5 risk factors.

Conclusion

1. In Mongolia, common risk factors of diabetes were obesity and overweight, higher cappilliar blood glucose level, physical inactivity, tobacco use and lack of vegetable and fruit consumption. Among participants of our study, 51.1% of the subjects were obese and overweight, 7.6% has higher blood glucose level. 56.56% of men and 9.22% of women were smokers. 98.7% and 54.8% the subjects consumed under 5 serving sizes per day of vegetable and fruit, respectively. Over 70% did not take a whole grain intake. 76.1-79.35 % of the subjects were physically inactive.

2. The prevalence of the distribution of risk factors of diabetes by age, gender, tobacco use and the consumption of the vegetable and fruit were equal in urban and rural places, but the people aged 35-44 in urban area and the people aged 45-54 in rural area were at higher risk than other age and local groups. The participation in blood


glucose level test was 2 times higher in urban participants than the participants from rural area, which improves the early diagnosis of diabetes. Blood glucose level, WHR and BMI of men and women tended to increase in urban and rural area with increased age.

Reference

  1. Report Diabetese WHO. (2007)
  2. Preventing chronic diseases a vital investment. WHO. (2006)
  3. Diabetes atlas. International Diabetes Federaion. (2006)
  4. Health for all database, updated July, (2008)
  5. WHO. World Health Report-2002; Reducing risks , promoting healthy life.
  6. I.Bolormaa, N.Bolormaa,

B.Tsogzolmaa, et al. (2006) Mongolian STEPS Survey on Prevalenca of Noncommunicable Disease Risk Factors 2006

Prevalence of obesity and diabetes in Mongolia – 2005 Survey

2011 оны 09-р сарын 19 Нийтэлсэн Myagmartseren

Authors:

Altaisaikhan Khasag, Dashtseren Myagmartseren, Narantuya Davaakhuu, de Courten B, de Courten M

Background

Since 1995 cardiovascular diseases and cancer are the leading causes of death in Mongolia. A diabetes survey conducted in 1999 in Ulaanbaatar city and four rural provinces found 3.2 percent of adults above 35yrs having diabetes mellitus and 9.2% impaired glucose tolerance.

The Mongolian NCD risk factor survey 2005 was to establish baseline information on the major risk factors to inform the National plan of action on Integrated NCD prevention and control.

Survey methodology

A total of 3411 people (1674 males, 1737 females) aged 15-64 years representative of 40 randomly selected urban and rural clusters were involved. Obesity indicators (body weight, height, waist and hip circumferences, WHR, BMI) were measured; percentage body fat was estimated using Omron bioimpedance portable devices.

One in three of the population were chosen to undertake a capillary whole blood sample to determine fasting blood glucose with glucometers. The prevalence of diabetes was estimated in accordance with WHO guidelines.

Prevalence of overweight and obesity

Mean BMI was 24.5 (±0.01) in females and 23.3 (±0.005) in males. WHO BMI categories showed that 4.95% (±0.35) were classified underweight, 21.78% (±0.06) were overweight and 9.78% (±0.04) were obese. The mean percent body fat was 18.19% (±0.01) in males and 25.68% (±0.01) in females.

Prevalence of Diabets

The prevalence of impaired fasting glucose (between 5.6-6.1 mmol/l) among those 1133 participants was 10.3 (+0.1)%. The prevalence of diabetes determined by using questionnaire and laboratory test methods was 9.3 (+0.1)%.

Relatoships between obesity and diabets

To assess the relationship between various obesity indicators and diabetes we performed multiple stepwise regression analyses including age and sex. Only waist circumference, age and % body fat were significantly associated with diabetes (or IFG) but when the models were separated by gender, only waist remained in the model. Percentage body fat therefore indicates only the gender of the participant. In this relatively lean population waist is the strongest indicator for diabetes.

Discussion

Overweight and obesity more prevalent in Mongolian women and similar to the results of the surveys of 2001and of 1999. The 1999 survey showed that 25.1% of females and 14.5% of males aged 35 and above were obese while current survey revealed that 22.6% of females and 13.1% of males aged 35-64years were obese.

In contrast to our diabetes prevalence results data from the diabetes survey conducted 1999 in Ulaanbaatar city and four province showed that 3.2% of the surveyed adults aged above 35 years had type 2 diabetes and 9.2% had impaired glucose tolerance (IGT). Differences in age groups methodology (fasting fingerprick glucose versus OGTT in 1999 account for some of the difference.